थिरुकारम्बनूर – श्री पुरुषोत्तमन् पेरुमल मन्दिर यो मन्दिर तमिलनाडुको त्रिची जिल्लामा अवस्थित छ। त्रिचीबाट ८ किमी टाढा र श्रीरंगमबाट ३ १/२ किमी टाढा, त्रिची-श्रीरंगम सानो रेलवे स्टेशनको बीचमा र त्रिचीदेखि विजुपुरम गार्ड लाइनसम्मको रेलवे मार्गमा अवस्थित छ। यहाँ बस सेवाको सुविधा पनि उपलब्ध छ।
मन्दिरको इतिहास (स्थल पुराण):
यस मन्दिरको स्थल पुराण “थिरुक्कण्डियूर” को स्थल पुराणसँग मिल्दोजुल्दो छ। कथनअनुसार शिवपेरुमान र ब्रह्मा देवसँग पाँच-पाँच टाउको थिए। तर, ब्रह्मा देवसँग पनि पाँच टाउको भएकोमा शिव भगवानलाई क्रोध आयो । उनले ब्रह्माको एक टाउको काटीदिए , जसका कारण उनी “ब्रह्मघाति दोष” को शिकार भए। त्यसको परिणामस्वरूप, शिवले आफ्नो शक्ति गुमाए र “कबालम” (टाउकोको खोल) प्रयोग गरेर खाना माग्न थाले। त्यसपछि शिव भगवानलाई “पिच्चाई आँडावर” भनेर चिनिन थालियो। शिवलाई यो श्रापबाट मुक्ति दिनका लागि कपाल ( खोपडी ) पूरै खानाले भरिनु पर्ने थियो। यसले गर्दा, शिव भगवानले सबै दिव्य देश भ्रमण गरे। त्यो समयमा, श्री महालक्ष्मीले उनलाई खाना दिइन्, जसले गर्दा कपाल भरियो र उनी “ब्रह्मघाति दोष” बाट मुक्त भए। यही कथा यस मन्दिरमा सुनाइन्छ। यस स्थानमा, श्रीमन नारायणन, शिव भगवान र ब्रह्मादेव, जसलाई सामूहिक रूपमा “मूमूर्तिहरू” भनिन्छ, तीन अलग-अलग सन्निधिहरूमा देख्न सकिन्छ र उनीहरू भक्तहरूलाई सेवा दिन्छन्। किनकी पुरुषोत्तमन् स्वामीले काधम्ब मुनिभारलाई प्रत्यक्ष दर्शन दिए, यस क्षेत्रलाई “काधम्ब क्षेत्रम्” पनि भनिन्छ।
काधम्ब क्षेत्रम्:
काधम्ब भन्नाले मिश्रण भन्ने अर्थ हुन्छ। शिव र विष्णु एउटै मन्दिरमा पाइन्छन्, जसले वैष्णव र शैवहरूको बीच कुनै फरक हुनु हुँदैन तर एउटै मनले भक्ति गर्नुपर्छ भन्ने दर्शाउँछ। यस स्थानमा, सनक, सनातन, र सनतकुमारहरूलाई पहिलो पटक शैव तत्त्वको शिक्षा दिइएको थियो र त्यस्तै समय मार्कण्डेय ऋषिलाई प्रत्यक्ष दर्शन पनि दिइएको थियो। यसले एकताका महत्त्वलाई व्याख्या गर्दछ। श्रीमन नारायणनलाई “उत्तमर” र शिव भगवानलाई “पिच्चादनार” भनेर चिनिन्छ।
विशेषता:
- शिव, विष्णु र ब्रह्मा, जसलाई “मूमूर्तीहरू” भनिन्छ, यहाँ एउटै मन्दिरमा पाइन्छन्।
- नागलिङ्गा फूल यहाँको विशेषता हो र यस फूलले पूजा गर्दा जीवनका समस्याहरू समाधान हुने विश्वास गरिन्छ।
मूलवर (मुख्य मूर्ति):
पुरुषोत्तमन् मूर्तिलाई पूर्वतर्फ फर्किएको अवस्थामा “भुजंग सेवामा” अवस्थित देख्न सकिन्छ।
थयार (देवी):
थयारलाई “पूर्वदेवी” भनिन्छ। उनलाई “पूर्णवल्ली” पनि भनिन्छ।
सन्निधिहरू:
- शिव भगवान
- ब्रह्मा (नान मुखन)
- वेणुगोपालन
- रामर
- वरदराजर
- हनुमान
- सनि भगवान
- दसरथ लिंगम
- पिच्चादनार
- सौन्दर्य पार्वती
- नटराजर
- सरस्वती
- थिरुमङ्गै आलवार
- नाम्मलवार
- कुलशेखर
- रामानुज
- मनवाल मामुनिगल
मङ्गलशासनम्:
थिरुमङ्गै आलवारले १ पाशुरम् गाएका छन्।
पुष्करणी (ताल)
काधम्ब तीर्थम्।
विमानम्:
उत्तियोग विमानम्।